SOĞAN VE YUMRU DİKİMİ

GEOFİTLERİN (Lale,Sümbül,Nergiz ,muscari vb.) YETİŞME ORTAMI İSTEKLERİ

IŞIK
Geofitler ışık istekleri bakımından tür ve cinslere göre değişmekle birlikte genellikle, güneşli ve yarı gölge ortamları severler. Bazı türler gölge de yetişebilir. İyi bir çiçeklenme için minimum 6 saat olmak üzere 8-10 saat bir ışıklanma gerekli olmaktadır, Tulipa gibi cinsler yoğun ışık ortamında Fritillaria, Muscari, Narcissus gibi cinsler ışık ve yarı-kısmi gölge ortamlarda; Cyclamen, Begonia, Hyacinthoides gibi cinsler ise yarı gölge ortamlarda yetişmektedirler Ayrıca bitkilerin toprak altı ve toprak üstü organlarının gelişiminde de ışığın etkisi bulunmaktadır.
RÜZGÂR
Lale, tam güneş alan kısımlara ve rüzgârdan korunaklı yerlere dikilmelidirler Aşırı rüzgâr, hem çiçekler hem de bitkiler için olumsuz etki oluşturacağından, bu gibi yerlere de dikim yapmaktan özellikle kaçınılmalıdır.
SICAKLIK
Sıcaklık; lale soğanının gelişmesi ve bitkinin büyümesinde çok önemli bir rol oynamaktadır. Sıcaklığın çeşitli süreçlere olan etkisinin iki temel kısma ayırabilir; soğanın depolanması esnasında sıcaklığın etkisi ve bitkinin gelişmesine sıcaklığın etkisi
Geofitlerin sıcaklık istekleri cins ve türlere göre değişmektedir. Tulipa’lar 5-13 °C, Hyacinthus için 20-25 °C sıcaklıklar çiçeklenme için gerekli olmaktadır. Çok yüksek sıcaklıklarda çiçeklenme gecikmektedir
Soğanın hasat edilmesi ve kuru depolanmasından sonra, tomurcuk (çiçek ve vejetatif olarak farklılaşması) ve kök farklılaşması bu süreci ilk aşamada çıkar. Bütün bu süreçlerdeki organ faklılaşmasına büyük ölçüde depolama esnasındaki sıcaklıklar etkiler.
Çiçek tomurcuğu farklılaşmalarının 17-20 °C de daha hızlı olduğunu göstermiştir. Daha yüksek sıcaklıklar daha düşük tomurcuk farklılaşmasına sebep olmaktadır. Sökümden hemen sonra yüksek sıcaklık uygulamaları soğanların daha hızlı çiçeklenmesine ve kök organlarının daha hızlı oluşumuna sebebiyet vermektedir. Çiçek oluşumu safhasına gelmemiş kritik büyüklükteki soğanları 30 oC sıcaklılarda depolandığında soğanlarda çiçek tomurcuğu oluşumunu hızlanır
Soğanların dikimden sonra yeterli miktarda ve oranda kök gelişmesi ve uzaması önemlidir. Bunun için 14 -16 oC uygundur. Geç dikimde hava sıcaklığı daha düşükse, köklerin gelişmesini engellendiği gibi, soğanların soğuklara karşı daha hassas olduğu ve donma riski taşıdığı belirlenmiştir.
Eğer kış ayları ılık geçerse bitki gelişmesine erken başlar. Sıcakların yükselmesiyle bitki gelişmesine devam ederken çiçek açar ve soğan büyütmeden erken solarak gelişme dönemi sona erer.
Dikimden sonra yüksek sıcaklık daha hızlı büyüme ama daha kısa bir vejeasyon - büyüme dönemine sebep olur. İlkbaharda hava sıcaklığı yüksek olan alandaki lale yetiştiriciliği ile ilkbaharda hava sıcaklığı düşük olanlarda lale yetiştiriciliği karşılaştırdığımızda kış sıcaklığını da hesaba katmamız gerekir. Eğer kış sıcaklıkları ılıman geçerse bitki gelişimi erken başlar. Sürgün çıkışı ile bitkinin solmasına kadar geçen toplam süre uzun olabilir. Ilık kıştan sonra gelen sıcak ilkbaharda çiçekleme döneminin sıcak olması verimi düşürmektedir. Gelişme periyodunda uzun olmasına rağmen yüksek sıcaklık soğanın büyüdüğü aktif dönemde normal gelişmesini engelleyebilir.
Bununla birlikte. Akdeniz ve Ege sahilleri gibi sıcak bölgelerde aşırı güneş, çiçeklerin çabuk solmalarına sebebiyet vereceği için, bu gibi sıcak bölgelerde öğleden sonraları aşırı güneş almayacakları hafif gölge kısımlara dikilmeleri daha uygun olur. Kısmen gölge yerleri tercih eder. Tam güneşte yetiştirilirse çiçek ömrü kısalmaktadır. Soğanlar çok gölgede yetiştirilirse bu kez çiçek sayısının az olduğu görülmektedir.
Üretimde rakımın yüksek, kışın soğuk ve karlı yerler önerilmektedir.

GEOFİT BİTKİLERİN DİKİM DERİNLİKLERİ

 

Bazı geofit cinslerinin dikim zamanları ve dikim derinlikleri


Cins                                                   Dikim zamanı                 Dikim derinliği (ortalama/cm)
Achimenes                                                          İlkbahar                                                    2,5
Allium                                                                   Sonbahar                                              10-20
Anemone                                                             İlkbahar-sonbahar                                   5
Arum                                                                     Sonbahar                                                  20
Begonia                                                               İlkbahar                                                      5
Camassia                                                           Sonbahar                                                  15
Canna                                                                  İlkbahar                                                     10
Crocus                                                                 Sonbahar-yaz                                           6-8
Chionodoxa                                                        Sonbahar                                                   10
Colchicum                                                           Yaz                                                           10-15
Cyclamen                                                            Sonbahar                                                    5
Dahlia                                                                   İlkbahar                                                      7,5
Eranthis                                                               Sonbahar                                                    5
Eremurus                                                            Sonbahar                                                    6
Fritillaria                                                               Sonbahar                                                  15
Galanthus                                                            Yaz / Sonbahar                                         6-8
Gladiolus                                                             İlkbahar                                                   12,5
Hemerocallis                                                      İlkbahar/sonbahar                                   2,5
Hyacinthoides                                                     Sonbahar                                               10-20
Hyacinthus                                                          Sonbahar                                               10-20
Iris                                                                         Sonbahar                                                   5
Ixia                                                                         Sonbahar sonu                                       15
Lilium                                                                    Sonbahar/İlkbahar                               10-20
Leucojum                                                             İlkbahar/yaz                                               10
Muscari                                                                 Sonbahar                                                    5
Narcissus                                                            Sonbahar                                               10-20
Nerine                                                                   Sonbahar                                                    5
Ornithogalum                                                      Sonbahar                                                   10
Oxalis                                                                    Sonbahar                                                   10
Ranunculus                                                         Sonbahar                                                     5
Scilla                                                                     Sonbahar                                                   5 - 1
Sternbergia                                                          Yaz sonu/Sonbahar                                 12,5
Triteleia                                                                Sonbahar                                                      10
Tulipa                                                                    Sonbahar                                                10-20
 

TOPRAK HAZIRLIĞI VE DİKİM

Tarımın diğer alanlarında olduğu gibi soğanlı ve yumrulu bitkilerin yetiştiriciliğinde de toprak son derece önemlidir. Soğanlı ve yumrulu bitkilerin sağlıklı gelişmesi için toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik yapısının en iyi düzeyde tutulması gereklidir. Toprağın ilk 15–20 cm’lik kısmı lale bitkisinin beslenmesi açısından çok önemlidir. Bu kısım aynı zamanda bitki kökünün yayıldığı alanı kapsar. Fakat lale bitkisisnin soğanları kendi haline bırakılırsa kendilerini derin gömmeye meyillidirler. Aslında bu özellik bitkinin kök bölgesini ısı dalgalanmasına karşı korumak için bir yöntemdir. Uygun bir yetiştiricilik yapılabilmesi için yetiştirmeye başlamadan önce yapılması gereken işlemler aşağıdaki gibidir.

Homojen havalanmayı sağlamak için sıraların hakim rüzgarların estiği yönde olması istenir.

 

Kesekli toprak yapısı ve su birikintileri hastalıklara yataklık yapacağından tesviyesi düzgün bir arazi istenir.

 

Profesyonel bir yetiştiricilik için mutlaka soğan ilaçlaması yapılmalıdır. (Fungisit)
Dikim yapılırken büyüklükleri aynı olan soğanların  aynı alanlara dikim yapılmasına dikkat edilmelidir.

Yetiştirme Yerinin Hazırlanması:


                             

 

Soğanların Dikimi:

   


Soğan ve yumruların  iyi şekilde yetişmesi için gevşek bünyeli ve yeteri miktarda derinlikte bir toprağı sağlamak gereklidir. Bu amaçla toprak, 50 cm derinlikte, sonbahar başında sürülmelidir. Sonbahardaki sürümün sağlayacağı faydalar aşağıda sıralanmıştır.


1) Toprak işleme, sonbaharda köklerin rahatlıkla gelişerek geniş bir alana yayılmasına sebep olur. Bu da gelecek yıl ilkbaharda kuvvetli bir gelişmeye neden olur.
2) Toprak işlemiyle gevşeyen toprakta mikro organizma faaliyetleri çok daha iyi olur.
3) Gevşek bünyeli topraklara yağmur suları kolaylıkla nüfuz eder. Toprağın üst kısmında göllenme durumu engellenerek soğan ve yumruların çürümesinin önüne geçilir. Alt kısımlara nüfus eden yağmur suları depolanarak gelişme döneminde bitki tarafından kullanılır.
4) Toprak işleme yabancı ot mücadelesine büyük çapta yardım eder.

Bitkiler, normal gelişmelerini sürdürebilmek için kökleri aracılığıyla topraktan su alırlar. Lale gibi ilkbaharda çiçek açan geofit bitkileri, erken ilk baharda vejetasyona başlarlar. Bitki büyüme sezonu boyunca büyüme için gerekli su ihtiyacını erken ilkbaharda düşen yağışlardan karşılayabilmektedir. Ancak bitkinin gelişme gösterdiği aylarda düşen yağışlar bitkinin gelişmesi için gerekli su ihtiyacı karşılanmadığında, topraktaki eksik su sulama suyuyla tamamlanmaktadır.
Lale soğanı üretiminde taşsız, kumlu-tınlı, kireçsiz ve pH ı ortalama 7 olan topraklar tercih edilir. Toprağın, dikim öncesi iyi bir şekilde hazırlanması, keseksiz ve düz olması istenmektedir. Diğer önemli bir noktada lalenin her yıl değişik bir alanda üretime alınması yani toprak değiştirme gerekliliğidir. Bu özellikle lale ateş hastalığına karşı alınan bir önlemdir ayrıca renk karışımı söz konusu değildir. Literatürlerde lale dikilmiş bir alana tekrar lale dikmek için ortalama 5 yıl geçmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
 

Drenaj:
Fazla nemli topraklarda soğanlı bitkilerin yetiştirilmesi için gereğinden fazla olan nemin, topraktan uzaklaştırılması gereklidir. Sağlıklı bir toprak ise fazla suyu drenaj edip, bitkinin gelişmesi için gerekli suyu tutan topraktır. Çiçeklenme periyodundan geç sonbahara kadarki periyoda kadar, soğanların sudan korunması bitkinin beslenmesinden daha önemlidir. Bunun için sağlıklı bir toprağa ihtiyaç duyulur. Soğanın gelişmesi, köklerin fazla suda boğulmayarak rahatlıkla işlevlerini yerine getirmesi ve topraktaki mikroorganizmaların normal olarak faaliyete bulunabilmeleri için; toprakta yeteri miktarda hava bulunması gerekmektedir. Topraktan fazla suyun alınması en çok iyi bir toprak işleme yoluyla çözülebilir. Gerektiğinde de drenaj kanallarının açılmasıyla sorunun üstesinden gelinebilir