SOĞANLI VE YUMRULU BİTKİLERDE GÜBRELEME

LALE GÜBRELEMESİ

 Gübreleme
İyi bir yetiştiricilik için sulama kadar zamanında ve yeteri miktarda gübreleme de önemlidir. Lale bitkisinin gelişmesi birkaç ay gibi kısa bir sürede olduğu için gelişmesini en iyi şekilde tamamlanması ve kendisinden beklenen soğan büyümesini gerçekleştirmesinde gübreleme önem taşımaktadır. Bunun için toprağın besin değeri yanında fiziksel yapısının da çok iyi olması gerektir. Ahır gübresi toprağın fiziksel özelliklerinin istenilen vasıflara kavuşturulmasına yardım eder. Ahır gübresiyle topraktaki mikroorganizma faaliyeti artar ve böylece bitkinin iyi gelişmesi için ortam hazırlanmış olur. lale yetiştirilirken kullanılan gübreler 2 gruba ayrılır.
1. Organik Gübreler
Organik maddenin %3’ün altında olduğu kısımda topraklarda dikimden önce mutlaka organik madde ilave edilmelidir. Eklenecek organik madde miktarı toprak miktarına bağlıdır. Ortalama 50-75 ton/hektar tavsiye edilir. Organik gübrelerdeki azot, fosfot ve potasyum miktarı gübrenin kaynağına ve biriktirildiği ortama bağlı olarak değişir. En çok tercih edilen gübre tavuk gübresi ile büyük baş hayvanların karışımından elde edilen gübreler tercih edilir.
Toprak sürülmeden önce toprağın yüzeyine yanmış hayvan gübresi serpilir. Toprak işlenirken toprağa karışmış olur. Çiftlik gübresi kumlu toprakların su tutma kapasitesini artırdığı için bolca kullanılmalıdır. Toprağı ıslah etmek için kullanılan çiftlik gübresiyle gelen bol miktarda yabancı ot tohumu çimlenerek sorun oluşturabilir. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus gübrenin iyi fermente edilmiş (yanmış) olmasıdır.

 2. Ticari (suni) gübreler:
Ticari gübreler özellikleri itibariyle toprağın yalnız besin değerinin artırılmasında kullanılan gübrelerdir. İçerdikleri etken maddelerin daha yüksek nispetle oluşu nedeniyle hayvan gübrelerinden daha kuvvetli ve bitkiler daha hızlı bir şekilde bu gübrelerden yararlanırlar. Bazı ticari gübreler suda geç erirken bazıları suda kolay erirler. Ticari gübrelerden bitkilerin yararlanabilmesi için, toprağa serpildikten hemen sonra gübreler toprağa karıştırılmalıdır.
Bitkinin optimum büyük soğan geliştirmesi için Azota büyük oranda ihtiyaç duyulur. Azot uygulaması sonbahar ve ilkbahar olmak üzere iki kısımda uygulanmalıdır. Sonbahar uygulamasında Azot’un NH4 (Amonyum) formunda verilmesi daha uygundur. Çünkü N03 (Nitrat) topraktan, amonyuma göre daha çabuk filtre edilir. Amonyum ve Nitrat formundaki azot (N) fosfor (P) ve potasyum (K) ile kombine olarak verilebilir. Bu dönemde Azot’un bir kısmı kullanılır, toprak sıcaklığı düşük olduğundan azot kaybı (Nitrifikasyon) az olur ve ilkbaharda sürgünlerin gelişmesiyle kalan azot kullanılır. Bu durumda mutlaka tekrar bir Azot uygulaması yapılmalıdır. İlkbaharda Nitrat (NO3) formunda azotla gübre verilmesi bitki açısından daha yarayışlıdır.
250 kg/ha’dan fazla azot uygulaması soğan üretiminde kayba neden olur. Aşırı azot uygulaması Botrytis hastalığını artırdığı gibi çiçeklenmeyi de engellemektedir. Dikimden mart ayına kadar soğanda toplam azot miktarında sadece küçük miktarda azalma olur.
Ana soğandaki azot öncelikle sürgün ve köklere taşınır. Lale yetiştirilen tarlalardaki bitkinin köklerinde sadece az miktarda (NO3) Nitrat saptandı. Sürgün gelişiminden sonra sürgünün içerisinde hızlı miktarda Nitrat (NO3) artmaya başlar. Sürgün maksimum miktara çıktığında gelişimini sağladığında azot miktarı artmaya devam eder. Daha sonra azot yapraklar yavru soğanlara taşınır. Azot ve diğer elementlerin yaprak analizinde eksiklik bulunmaktadır. Bu yüzden ekstra azot uygulaması çiçeklenmeden sonra yavru soğanların hızlı büyümesine yardımcı olur.
Hasat zamanında yavru soğanlar kuru ağırlıklarının %1 ile 2 oranında azot barındırır. Nisan ayının ortasından sonra yavru soğandaki potasyumun filtre edilmesi az iken fosfor ise daha çabuktur. Fosfor eksikliği küçük yapraklarla kendisini gösterir. Yavru soğanlarda küçülme görülür. Fosfor eksikliği çiçek büyüklüğünü etkilememesine rağmen çiçeklenmenin gecikmesine sebep olabilir.
Potasyum ve fosfor gübrelerini genellikle sonbaharda verilirken, azot uygulaması bitkinin gelişmesine bağlı olarak 2-3 dönemde verilmesi gerekir. Sağlıklı gübreleme için hektara 140-150 kg azot, 40-50 kg fosfor, 140-150 kg potasyum ve 110-120 kg kalsiyum verilmesi gerekir. Tavsiye edilen doz ikiye bölünerek verilebilir. İlkbaharda Nisan ayının başında gübre verildiği dönem geç ve erken ilkbahar gelişme periyodu olarak da bilinir. Bu dönemde köklerin rahatsız edilmemesi gerekir. Kökler zarar görürse asla bir daha büyüyemez. Bu yüzden gübreler sıvı olarak verilmelidir. Granül olarak verilirse gübrelerin toprağa karıştırılması gerekir buda sakıncalıdır.

Potasyum ve fosfor gübreleri genellikle sonbaharda verilirken, azot uygulaması bitkinin gelişmesine bağlı olarak 2-3 dönemde verilmesi gerekir.
Fosforlu gübreler Sonbaharda 4-5 kğ /da fosfor (P) olarak verilmelidir.
Kalsiyum (Ca) dikimden sonra sonbaharda verilmelidir. 11-12 kğ/da kalsiyum (Ca)
Potasyum (K) dikimden sonra sonbaharda verilmelidir. 14-15 kğ/da potasyum (K)
Amonyum ve nitrat formundaki azot (N), fosfor(P) ve potasyum (K) ile kombine olarak verilebilir.
Bitkinin optimum büyük soğan geliştirmesi için Azota büyük oranda ihtiyaç duyulur.
Azot uygulaması sonbahar ve ilkbahar olmak üzere 2 kısımda uygulanmalıdır.
Sonbahar uygulamasında azotun ½’si (NH4) Amonyum formunda Amonyum nitrat olarak 7-8 kğ/da azot (N) olarak verilmelidir.
Lale çiçeklerini kestikten sonra Nisan ayında İlkbaharda verilecek azotun ½’si ( NO3) nitrat formunda Potasyum nitrat olarak 7-8 kğ/da azot (N) verilmelidir.
Sağlıklı gübreleme için dekara :
dekara :14-15 kğ/da azot (N)
dekara : 4-5 kğ /da fosfor (P)
dekara :14-15 kğ/da potasyum (K)
dekara :11-12 kğ/da kalsiyum (Ca)
verilmesi gerekir.
Gerekli toprak analizleri yapıldıktan ve bitkinin gereksinim duyduğu besin madde miktarları saptandıktan sonra bir gübreleme yapmak önerilmekle beraber genelde dikimden 2-3 hafta evvel 40 kg.kompoze gübre hesabıyla Amonyum sülfat ile gübreleme yapılır.

Kaynak:Yrd doç Şevket Alp